తెలంగాణ అంటే బతుకమ్మ… తెలంగాణ అంటే బోనాలు. ఈ రెండు పండుగలు కేవలం ఆచారాలు కాదు… ఈ నేల ఆత్మను ప్రతిబింబించే సంస్కృతి చిహ్నాలు. ప్రతి ఏడాది ఆషాఢ మాసం రాగానే హైదరాబాద్ నగరం మొత్తం భక్తి పారవశ్యంతో కళకళలాడుతుంది. డప్పుల మోతలు… పోతరాజుల విన్యాసాలు… శివసత్తుల పూనకాలు… అమ్మవారికి బోనం మోసుకొచ్చే మహిళల భక్తి… ఇవన్నీ కలిసి తెలంగాణ సంస్కృతికి సజీవ రూపంగా నిలుస్తాయి.
ఈ ఏడాది కూడా జూలై 16 నుంచి ఆషాఢ బోనాల ఉత్సవాలు అంగరంగ వైభవంగా ప్రారంభమవుతున్నాయి. అయితే ఈ బోనాల పండుగ ఎలా మొదలైంది? తొలి బోనం గోల్కొండ కోటలోనే ఎందుకు సమర్పిస్తారు? అసలు బోనం అంటే ఏమిటి? బోనాల వెనుక ఉన్న చరిత్ర, సంప్రదాయాల గురించి తెలుసుకుందాం.
బోనం అంటే ఏమిటి?
ముందుగా “బోనం” అంటే ఏంటో తెలుసుకుందాం.
“బోనం” అనే పదం సంస్కృతంలోని “భోజనం” అనే పదం నుంచి వచ్చిందని చెబుతారు. అంటే దేవతకు సమర్పించే పవిత్ర నైవేద్యం అని అర్థం.
కొత్త బియ్యం, పాలు, బెల్లంతో తయారు చేసిన పరమాన్నాన్ని మట్టి కుండలో లేదా రాగి, ఇత్తడి పాత్రలో ఉంచుతారు. అనంతరం ఆ పాత్రను పసుపు, కుంకుమ, వేపాకులతో అందంగా అలంకరిస్తారు. పాత్రపై దీపం వెలిగించి మహిళలు తలపై మోసుకుంటూ అమ్మవారి ఆలయానికి చేరుకుంటారు.
ఇది కేవలం నైవేద్యం మాత్రమే కాదు… గ్రామ దేవతల పట్ల ప్రజల కృతజ్ఞత, విశ్వాసం, భక్తికి ప్రతీకగా భావిస్తారు.
బోనాల వెనుక ఉన్న విశ్వాసం
బోనాల పండుగ వెనుక ఒక ప్రత్యేకమైన విశ్వాసం ఉంది.
ఒకప్పుడు గ్రామాల్లో అంటువ్యాధులు, మహమ్మారులు ప్రబలిన సమయంలో… ప్రజలు గ్రామ దేవతలను ప్రార్థించి, వ్యాధులు తగ్గితే ప్రతి సంవత్సరం ప్రత్యేక నైవేద్యం సమర్పిస్తామని మొక్కుకున్నారని చెబుతారు.
ఆ మొక్కుబడే కాలక్రమేణా బోనాల పండుగగా రూపాంతరం చెందింది.
మహంకాళి, ఎల్లమ్మ, పోచమ్మ, మైసమ్మ, పెద్దమ్మ, పోలేరమ్మ, నూకాలమ్మ వంటి గ్రామ దేవతలను ఈ సందర్భంగా ప్రత్యేకంగా పూజిస్తారు.
అమ్మవారికి బోనం సమర్పిస్తే గ్రామానికి ఎలాంటి అపాయం రాదని, ప్రజలు ఆరోగ్యంగా ఉంటారని భక్తుల విశ్వాసం.
గోల్కొండలోనే తొలి బోనం ఎందుకు?
హైదరాబాద్ బోనాల ప్రత్యేకత ఏమిటంటే… ఈ ఉత్సవాలు గోల్కొండ కోటలోని జగదాంబిక మహంకాళి ఆలయం నుంచి ప్రారంభమవుతాయి.
దాదాపు వెయ్యేళ్ల చరిత్ర కలిగిన ఈ సంప్రదాయం వెనుక ఆసక్తికరమైన కథ ఉంది.
17వ శతాబ్దంలో కుతుబ్ షాహీ పాలకుడు అబుల్ హసన్ తానీషా కాలంలో ఆయన మంత్రులైన అక్కన్న, మాదన్నలు గోల్కొండ కోటపై ఎల్లమ్మ దేవత కోసం ఆలయం నిర్మించినట్లు చరిత్ర చెబుతోంది.
అదే నేటి జగదాంబిక మహంకాళి ఆలయం.
అప్పటి నుంచి సబ్బండ కులాల ప్రజలు కలిసి మొదటి బోనాన్ని ఇక్కడే సమర్పించే సంప్రదాయం కొనసాగుతూ వస్తోంది. కుతుబ్ షాహీ పాలకులు కూడా ఈ పూజలకు అనుమతి ఇవ్వడంతో ఈ ఆచారం తరతరాలుగా కొనసాగింది.
గోల్కొండ బోనానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం
ఆషాఢ మాసంలో వచ్చే తొలి గురువారం లేదా తొలి ఆదివారం గోల్కొండ కోటలో బంగారు బోనం సమర్పించిన తర్వాతే హైదరాబాద్ నగరంలోని ఇతర ప్రాంతాల్లో బోనాల ఉత్సవాలు ప్రారంభమవుతాయి.
అందుకే గోల్కొండ బోనాన్ని తెలంగాణ ప్రజలు అత్యంత పవిత్రంగా భావిస్తారు.
ప్రతి ఏడాది వేలాది మంది భక్తులు తెల్లవారుజామునే గోల్కొండకు చేరుకుని అమ్మవారి దర్శనం చేసుకుంటారు.
2026 బోనాల ఉత్సవాలకు భారీ ఏర్పాట్లు
ప్రతి ఏడాదిలాగే ఈ ఏడాది కూడా ప్రభుత్వం ఘనంగా ఏర్పాట్లు చేసింది.
రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తరఫున గోల్కొండ జగదాంబిక మహంకాళి అమ్మవారికి తొలి బోనం సమర్పించనున్నారు.
మంత్రులు కొండా సురేఖ, పొన్నం ప్రభాకర్, అసెంబ్లీ స్పీకర్ గడ్డం ప్రసాద్ కుమార్ ప్రత్యేక పూజల్లో పాల్గొని పట్టువస్త్రాలు సమర్పించనున్నారు.
అనంతరం లంగర్ హౌస్ నుంచి గోల్కొండ కోట వరకు భారీ శోభాయాత్ర నిర్వహించనున్నారు.
డప్పుల మోతలు, పోతరాజుల విన్యాసాలు, శివసత్తుల నృత్యాలు, జానపద కళాకారుల ప్రదర్శనలు ఈ ఊరేగింపుకు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలవనున్నాయి.
నెల రోజుల పాటు హైదరాబాద్లో పండుగ వాతావరణం
బోనాల ఉత్సవాలు ఒక్కరోజుతో ముగియవు.
దాదాపు నెల రోజుల పాటు హైదరాబాద్ నగరం మొత్తం పండుగ వాతావరణంలో మునిగిపోతుంది.
రెండో ఆదివారం బల్కంపేట ఎల్లమ్మ ఆలయంలో బోనాలు అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి. అనంతరం కళ్యాణోత్సవం నిర్వహిస్తారు.
మూడో ఆదివారం సికింద్రాబాద్ ఉజ్జయిని మహంకాళి ఆలయంలో జరిగే బోనాలు అత్యంత భారీ వేడుకలుగా గుర్తింపు పొందాయి. ఈ సందర్భంగా ముఖ్యమంత్రి అమ్మవారికి పట్టు వస్త్రాలు సమర్పించడం ఆనవాయితీ.
చివరిగా నాలుగో ఆదివారం పాతబస్తీలోని లాల్ దర్వాజా సింహవాహిని మహంకాళి ఆలయంలో జరిగే వేడుకలతో బోనాల జాతర ముగుస్తుంది.
పోతరాజు విన్యాసాలు.. శివసత్తుల పూనకాలు ప్రత్యేక ఆకర్షణ
బోనాల ఉత్సవాల్లో మరో ప్రధాన ఆకర్షణ పోతరాజు.
అమ్మవారి సోదరుడిగా భావించే పోతరాజు శరీరానికి పసుపు రాసుకుని, నడుముకు గంటలు కట్టుకుని, చేతిలో కొరడాతో చేసే నృత్యం భక్తులను ఆకట్టుకుంటుంది.
అలాగే శివసత్తులు అమ్మవారి పూనకంతో చేసే విన్యాసాలు కూడా భక్తుల్లో ఆధ్యాత్మిక భావనను పెంచుతాయి.
ఈ ప్రత్యేక సంప్రదాయాలను చూసేందుకు దేశ విదేశాల నుంచి కూడా పర్యాటకులు హైదరాబాద్కు వస్తుంటారు.
అంబారీ ఊరేగింపుకు ప్రత్యేక ఆకర్షణ
ఈసారి బోనాల ముగింపు వేడుకల్లో భాగంగా నిర్వహించే అంబారీ ఊరేగింపుకు కూడా ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది.
కర్ణాటక నుంచి తీసుకొస్తున్న 34 ఏళ్ల లక్ష్మి అనే ఏనుగు అంబారీలో అమ్మవారి ప్రతిమను ఊరేగించనుంది.
సికింద్రాబాద్ ఉజ్జయిని మహంకాళి ఆలయం, సబ్జీ మండి, హరిబౌలి అక్కన్న-మాదన్న ఆలయాల్లో జరిగే ఈ అంబారీ ఊరేగింపులు వేలాది మంది భక్తులను ఆకట్టుకోనున్నాయి.
భక్తుల కోసం ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు
భక్తులకు ఎలాంటి ఇబ్బందులు లేకుండా ప్రభుత్వం ప్రత్యేక చర్యలు చేపట్టింది.
బోనాల ఉత్సవాల కోసం మొత్తం రూ.20 కోట్ల నిధులను కేటాయించింది.
ఆలయాల అభివృద్ధి, భక్తులకు క్యూ లైన్లు, తాగునీరు, పారిశుద్ధ్యం, విద్యుత్ వెలుగులు, వైద్య శిబిరాలు, ట్రాఫిక్ నిర్వహణ కోసం ప్రత్యేక ఏర్పాట్లు చేశారు.
జీహెచ్ఎంసీ, దేవాదాయ శాఖ, పోలీసు శాఖలు సమన్వయంతో పని చేస్తున్నాయి.
నగరంలోని ప్రధాన రహదారులపై ట్రాఫిక్ ఆంక్షలు అమలు చేయడంతో పాటు భారీ బందోబస్తు ఏర్పాటు చేశారు.
ముగింపు
బోనాలు… కేవలం ఒక పండుగ కాదు.
ఇది తెలంగాణ సంస్కృతికి ప్రతీక… ఈ నేల ఆత్మకు ప్రతిబింబం.
కులాలు, మతాలు, వర్గాలకు అతీతంగా లక్షలాది మంది భక్తులను ఒక్క తాటిపైకి తీసుకొచ్చే ఆధ్యాత్మిక మహోత్సవం.
డప్పుల మోతలు, పోతరాజుల విన్యాసాలు, శివసత్తుల పూనకాలు, అమ్మవారికి భక్తితో సమర్పించే బోనాలు… ఇవన్నీ కలిసి తెలంగాణ గొప్ప సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని ప్రపంచానికి చాటిచెబుతున్నాయి.
అందుకే ఆషాఢ బోనాలు తెలంగాణ ప్రజల గర్వకారణంగా నిలిచాయి.
Leave a Reply